Yukarı Çık

PİERRE BELON SEYAHATNAMESİ

17 Nisan 2018 Salı 13:32:00
154 kez okundu.

Pierre Belon (1517-1564), Fransız seyyah, tabiat bilimcisi, yazar, diplomatıdır. Karşılaştırmalı anatominin ve çağdaş embriyolojinin temellerini atmıştır. Pierre Belon, Kanuni Sultan Süleyman’ın taht’ta olduğu yıllarda çıktığı bir seyahat ile Osmanlı İmparatorluğu idaresi altındaki İstanbulbaşta olmak üzere, Balkanlar ve özelliklede Akdeniz’in doğusundaki bazı adaları, Mısır, Arabistan, Filistin, Suriye ve Anadolu’yu dolaşmış ve bu bölgelerin her türden bitkilerini,hayvanlarını ve toprak yapısını incelemiştir.Daha önce bilinmeyen pek çok bitki türünü, hayvanları ve bir kısım eski harabelerle, arkeolojik kalıntıları Avrupalılara eserlerinde tanıtmıştır.1
Pierre Belon, 1517'de Le Mans yakınlarındaki Soultière’de doğdu. Gençliğini Aşağı Bretanya'da(Günümüzde Fransa sınırları içinde kalan, geçmişte bağımsız krallık ve dukalık olan bölge) geçirdi.1540-1541 yılları arasında Saksonya'daki Wittenberg Üniversitesi'nde bir yıl boyunca "Galen, Theophrastus, Dioscorides bitkilerini araştıran ve yorumlayan" ünlü botanikçi ValeriusCordius (1515-1540) ile çalıştı.2


Belon, Wittenberg şehrindeki öğrenimini tamamlayıp geri döndüğünde, muhtemelen Lutherizmden yana olduğundan şüphelenilerekThionville'de tutuklandı. Ancak Dehamme adında bir asilzade tarafından serbest bırakılması sağlandı. Cardinal de Tournon'un himayesi sayesinde Doğu'da büyük bir keşif yolculuğu için 1546 yılının sonlarında3 Osmanlı Devleti’ne elçi olarak gönderilen Gabrield’Aramon’un elçilik heyetine katıldı.4
1546 yılının Aralık ayında Paris'ten ayrılan Belon, Adriyatik kıyısındaki Venedik'e ulaştı.Daha sonra Korfu ve Girit adalarını dolaştı. Nihayetinde 1547 Mayıs ayında,  Ağustos ayına kadar kalacağı İstanbul’a ulaştı.5
İstanbul ve yakın çevresini dolaştıktan sonra Mısır’a gitmek üzere gemiyle yola çıktı. Arabistan, Filistin, Suriye ve Anadolu’yu dolaşarak 1548 yılında İstanbul’a geri döndü.Belonseyahatleri sırasında gördüğü, duyduğu ve öğrendiği birçok şeyi yazarak ve çizerek kayda geçirmiştir. Ancak “Seyahatnamesi bir günlük şeklinde değildir. Belon tarih ve güne hiç önem vermeksizin sadece gözlemlerini kaydetmek istemiştir. Bununla beraber seyahatnamenin birkaç yerinde tarihlere rastlamak kabildir. Örneğin önsözdeBelon, Kral François zamanında 1546yılında yola çıktığını, gezisinin tam üç yıl sürdüğünü, İstanbul'a ikinci defa Ağustos başında (1547) geldiğini, Ağustos sonunda (1547) İstanbul'dan Kahire'ye hareket ettiğini, Kahire'den 29 Ekim1547'de ayrıldığını, Kudüs'e 8 Kasım'davardığını, Noel bayramında Konya'da olduğunu, bütün kış ve ilkbaharın mühim bir kısmını Afyonkarahisar'da geçirdiğini bildirmiştir”6
Pierre Belon'un yaptığı yolculuklar boyunca izlediği güzergâh ve gittiği yerler seyahatnamesine göre şu şekildedir:
1. Bölüm (s. 1 -167): Girit adası, İstanbul, Limni adası, Taşos adası, Athos dağı,Selanik. Serez, Drama, Kavala, Bourongölü, Gümülcine, Sapçılar, İnecik, Tekirdağ, Marmara Ereğlisi, Silivri, Büyükçekmece, İstanbul, İzmit, İstanbul.
2. Bölüm (s. 169-378): İstanbul, Gelibolu, Truva, Sakız adası, Rodos adası, İskenderiye,Reşid, Kahire, Süveyş, Sina dağı, Kahire, Kudüs, Şam, Lübnan dağlan, Balbek, Humus, Hama, Halep, Antakya, Amanus dağı, Adana, Toros dağları, Konya Ereğlisi,Konya, Akşehir, Afyonkarahisar.
3. Bölüm (s. 379-468): Afyonkarahisar, Kütahya, Bursa, Mudanya, İstanbul.
Belon, Fransa'dan kim ile veya kimlerle yola çıktığı, geziyi kimlerle yapacağı hakkındabir bilgi vermemiştir.7
Akşehir üzerinden Afyonkarahisar’a gelen Belon, seyahatnamesinde şu bilgileri vermektedir. “Türkiye’de şehirlerin etrafı genellikle surlarla çevrilmemiştir. Akşehir’de bu şehirlerden biridir” Belon, burada “Latin harfleriyle yazılmış taş yazıtlar gördüğünü, şimdi bunların çeşmelerde suyu tutmak için depo niyetine kullanıldıklarını” yazmaktadır. Ayrıca “Türklerin mesafeleri belirtmede Fransa ve İtalya’da kullanılan mil cinsinden mesafe ölçüsü kullanmadıklarını, bunun yerine mesafeleri gün olarak belirttiklerinden” bahsetmektedir.8
Belon,seyahatnamesinde Afyonkarahisar’a gelişini ve geldikten sonra yaptıklarını şu satırlarla “Yeterince güvenli bulduğumuz küçük bir köyde yemeğimizi yedik. Daha sonra bu seyahatimize bir süre ara vermeyi düşündüğümüz Karahisar adında başka bir şehirde kalmak için yola çıktık. Akşam saatlerinde oraya vardık. Orada tüm bir kışı ve ilkbaharın güzel bir kısmını geçirdik. Bu zaman zarfında şehrin etrafındaki yerler hakkında önemli gördüğüm birkaç şeyi gözlemleme, Türklerin inanışları ve yaşam tarzlarına ilişkin hususlara dokunma fırsatımız oldu”9anlatmıştır.
1547 yılı Noel’ini Konya’da karşıladıktan sonra Akşehir üzerinden Afyonkarahisar’a gelen Belon, kış mevsiminin getirdiği olumsuz ağır şartlardan olsa gerek, seyahatine bir yabancı için çok uzun sayılabilecek bir ara vererek 1548 yılının ilkbahar mevsiminin ortalarına kadar Afyonkarahisar’a yerleşerek aylarca burada kalmıştır.10 Belon bu arada seyahatnamesinin üçüncü bölümünü yazma fırsatını bulur. Bu bölümde Türklerin kökenleri, özel ve kamu hayatları, Osmanlı İmparatorluğunun toplumsal kurumları ve yönetimi, Müslümanların adetleri ve dinî inançları hakkında yazar.11
Seyahatnamesinde tezgâhlarda dokunan halı ve kilimlerden de söz eden Belon “Türkiye'de kilimler Kilikya'dan Cogne (Konya) kentine, Carachara (Karahisar)şehrinden Paphlagonia'ya kadar olan yerlerde dokunur. Ankara’dakiler iyi cins keçi kılından dokunur. Kapadokya’da dokunan halılar da keçi kılından yapılmıştır. Ancak Kahire'de yapılanlar çok güzel değiller. Çünkü sadece basit bir bez şeklinde dokunmuşlardır.  Adana'dan gelenler ise çok hafif ve üzerinde yatmaya hazır keçeden yapılmıştır”12yazmaktadır.
Belon seyahatnamesinde Afyon bitkisinin tarımından da bahsetmiş “Türkiye'de afyon bitkisinin tarımının yapıldığı alanların esas olarak Achara, Carachara, Spartade, Emetelinde ve buraları çevreleyen Paphlagonia, Kapadokya ve Kilikya bölgeleri” olduğunu yazmıştır.13 1548 yılı ilkbaharı ortalarında tekrar yola koyulan Belon, Kütahya, Bursa ve Mudanya’ya uğrayarak İstanbul’a oradanda memleketine dönmüştür.
Seyahatnâmesinin önsözünde 1549 yılı içinde Fransa’ya döndüğünü bildiren Belon bu seyahatlerinde pek çok bitki ve arkeolojik eser topladı. Başka bir gemiyle gönderdiği eşyası Akdeniz’de korsanların eline geçerek kaybolmuşsa da elde ettiği bilgileri kitaplarında anlatmıştır.14
Döndükten sonra, Roma'da cömert koruyucusu Kardinal de Tournon ile tanıştı. O zamanlar Papa III. Paul'ün ölümünden sonra toplanan muhaliflerle görüştü. Ayrıca burada iki ünlü zoolog, Rondelet ve Salviani ile tanıştılar. Cesur gezgin, vaat ettiğinden daha fazlasını yaptı. Sadece çok sayıda yeni gözlemle doğa tarihini zenginleştirmekle kalmadı. Aynı zamanda seyahat ettiği ülkeleri, harabeleri, eski eserleri, dini ve ahlaki durumu da tanıttı.15
Pierre Belon’un Seyahatnamesinde geçen bazı şehir isimleri ve karşılıkları.16
Heraclee – Ereğli (Konya)
Cogne - Konya
Achara(?) -Akşehir
Carachara – Karahisar
Cute – Kütahya
Montaner – Mudanya
1557'de Pierre Belon yeni bir yolculuğa çıktı ve İtalya, Savoy, Dauphine ve Auvergne'yi ziyaret etti. Dönüşünde, Kral Charles IX, I. François’in, Bois de Boulogne'de İspanya krallarının Madrid'in ya da Maldric’teki sarayının planına göre inşa ettiği görkemli küçük bir şatoyu kullanımına verdi. 1564'te, Paris'ten döndükten sonra Boulogne ormanından geçerken uğradığı suikast sonucu öldüğünde Dioscorides ve Theophrastus'u çevirmekle ve çok iyi bir kültür çalışması yapmakla meşguldü.17 Öldüğünde henüz kırk yedi yaşındaydı. Doğu Akdeniz Havzasına yapmış olduğu seyahatine ilişkin seyahatnamesini Paris’te İlk olarak 1553 yılında yayınlamıştır. Seyahatnamesi yayınlandıktan sonra çok ilgi görmüş ve 1554, 1555 ve 1588 yıllarında çeşitli ilavelerle tekrar basılmıştır.
Le Mans'da 1887'de bir heykeli dikilmiştir. Şeref üyeleri arasında, İstanbul’un tanınmış hekimlerinden Dr. Zambaco Pacha (Zambako Paşa, 1831-1913) da vardı. Bu heykel, Alman işgali sırasında madeni için eritildi. Fakat mulâjları saklandı. Sonra bu mulajlardan faydalanılarak orijinal heykelin aynı yapıldı. Belon'un doğum yeri La Soultière köyünün yakınında küçük bir şehir olan Cerans-Foulletourte'un bir meydanına (Place de Belon) dikildi.18
Belon bilgili, araştıran, meraklı ve sorgulayan bir doğa bilimcidir. Embriyoloji, kuşların ve insan iskeletlerinin sistematik olarak karşılaştırılması gibi konular üzerinde yaptığı çalışmalar ile bilim dünyasınca karşılaştırmalı anatomi biliminin temel taşlarından biri olarak kabul edildi.

 

Kaynakça:
1 Les observations de plusieurs singularitez et choses mémorables, trouvées en Grèce, Asie, Iudée, Egypte, Arabie & autres pays estranges, redigées en trois liures, Par Pierre Belon du Mans. Paris (MDLXXXVIII)
2 Jean-Pierre Tricot, “Le Voyage en 1547 à Stamboul du Médecin Naturaliste Pierre Belon du Mans”, Histoire des Sciences Médicales, cilt. XXXVIII, No. 2 (2004), sayfa 192
3 A La Mémoire De Pierre Belon Du Mans 1517-1564, “Extrait De La Belgique horticole, 1885”Liege, A La Direction Générale, Boverie, 1, 1885. Sayfa 6
4 Semavi Eyice, "Belon, Pierre", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://İslamansiklopedisi.Org.Tr/Belon-Pierre (13.02.2018)
5 a.g.e Jean-Pierre Tricot, 2004, sayfa 193
6 P. Belon ve J. P. de Tournefort'un Seyahatnamelerindeki Türkiye Bitkileri, Asuman Baytop, Kebikeç / 17 • 2004, sayfa 208
7 a.g.e., Asuman Baytop, Kebikeç / 17 • 2004, sayfa 208
8 a.g.e, Pierre Belon,1588, Sayfa 376
9 a.g.e, Pierre Belon,1588, Sayfa 377
10 a.g.e., Asuman Baytop, Kebikeç / 17 • 2004, sayfa 208ve İoli Vingopoulou “Pierre Belon” Aikaterini Laskaridis Vakfı, TraveloguesGezginlerin Bakışı, Yerler-Anıtlar-İnsanlar, Güneydoğu Avrupa-Doğu Akdeniz-Yunanistan-Anadolu-Güney İtalya, 15. Yüzyıl-20.Yüzyıl,http://tr.travelogues.gr/travelogue.php?view=109&creator=1168341&tag=8966 (26.07.2017 15:20)
11 a.g.e web adresi, “Pierre Belon” İoli Vingopoulou
12 a.g.e, Pierre Belon,1588, Sayfa 402
13 a.g.e, Pierre Belon,1588, Sayfa 404
14 Semavi Eyice, "Belon, Pierre", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/belon-pierre (13.02.2018)
15 a.g.e,, A La Direction Générale, Boverie, 1, 1885. Sayfa 7
16 Europaische Reiseberichte desspaten MittelaltersEineanalytischeBibliographieHerausgegebenvonWernerParavicini, Teil2FranzosischeReiseberichtebearbeitetvonJörgWettlauferin Zusammenarbeit mit JaquesPaviot, 1999, Pierre Belon (Nr. 5/1546-49) s.176
17 a.g.e,, A La Direction Générale, Boverie, 1, 1885. Sayfa 7
18 a.g.e., Asuman Baytop, Kebikeç / 17 • 2004, sayfa 212
*Resim ve çizimler Pierre Belon’un, yazıda adı geçen 1588 tarihli eserinden alınmıştır.

Haber Sitemizdeki yazı, resim ve haberlerin her hakkı saklıdır. İzinsiz, kaynak gösterilmeden kullanılamaz.